Ò projekce
W 50. latach XX wiekù nie bëło w Pùckù niżódnégò mùzeùm. Zakłôdcą pierszi taczi placówczi béł kaszëbsczi rëbôk, Józef Bùdzysz, jaczi w swòji chëczi zrëchtowôł rëbacką wëstawã. Baro chùtkò nen môl, zwóny Môłim Rëbacczim Mùzeùm w Pùckù, Rëbacką Jizbą w Pùckù czë téż Mùzealnyma Rëbacczima Zbiorama, stôł sã jedną z nôczãscy òdwiedzywónëch turiticznëch atrakcjów Nordowëch Kaszëb. Do Pùcka cygnãlë turiscë zaczekawiony rëbacczim rzemiãsłã a dlô kòloniów a szkòłów béł to stałi pùńkt rézów. Rëbacczé zbiorë Bùdzysza bëłë wôżnym wkładã w rozkòscérzanié kùlturë a tradicje kaszëbsczégò rëbaczeniô.
Równak w 90. latach XX wiekù, pò smiercë zakłôdcë, Rëbacczé Mùzeùm bëło zamkłé. W 2019 rokù dzél eksponatów, dzãka familie, trafiła do zbiorów Mùzeùm Pùcczi Zemi.
Wirtualné Rëbacczé Mùzeùm Józefa Bùdzysza je jinicjatiwą, jakô mô pòkazac pòstacjã, tego zasłużonégò dlô rozkòscérzaniô kaszëbsczi kùlturë rëbôka, a zachòwac òd zabëcégò jegò robòtã. Temù niech nen wirtualny môl mdze placã, dze mdze mógł òbezdrzec, pòznac a achtnąc pasjã Józefa Bùdzysza.
Òrganizatorã ti wirtualny wëstawë je Mùzeùm Pùcczi Zemi, jaczé jak terô ni ma placu, gdze bë mògło „na żëwò” pòkazywac „bùdzyszowé” zbiorë. Kò wirtualny plac dôwô szansã na jich rozkòscérzenié. Na zrëchtowanié tegò projektë w 2024 rokù Mùzeùm dostało z Minysterstwa Kùlturë a Nôrodny Spôdkòwiznë ùdëtkòwienié w òbrëmim programu „Wspiarcé mùzealnëch dzejaniów” na òrganizacjã wirtualnëch wëstawów. Partnerama projektu bëlë: Pùcczi Pòwiôt, Stowôra Drëchów Mùzeùm Pùcczi Zemi a Môlowô Òrganizacjô Turisticznô Nordowé Kaszëbë.
W tim molu skłôdómë pòdzãkã familie Józefa Bùdzysza za wëpòżëczenié jikònograficznëch materiałów a Nôrodnémù Mòrsczémù Mùzeùm we Gduńskù za ùżëczenié nagraniô wëwiadu z zakłôdcą Rëbacczégò Mùzeùm, jaczi béł przeprowadzony w 1974 rokù przez Rómana Klima.
Przëjemnégò zwiedzywaniô ti wirtualny wëstawë żëczą direktór Mùzeùm Pùcczi Zemi Barbara Kos-Dąbrowska a ji twórcowie: Kamila Tucholska, Joanna Grochowska a Róman Drzéżdżón.
Jak wëzdrzało Rëbacczé Mùzeùm Józefa Bùdzysza?
Co widzelë letnicë, jaczi w latach 1954-1992 chòdzącë szasëjama Pùcka, trôfialë w gòscynné prodżi chëczë Józefa Bùdzysza?
Wëzdrzatk nëch môłëch jizbów mòżemë dzysô pòznac z artiklów a òdjimków.
Tedë chcemë sã przeniesc bënë kamienicë kòl szasé Mòrsczi 7, bë pòczëc ji apart klimat. Stojącë w dwiérzach jizbë, ùzdrzimë gablotë a pòlëcë, na jaczich stoją mòdele – na nôniższi bôtë: żôglôcz, wiosłowi czôłen, pòmerénk a kùtrë. Chcemë sadnąc so na wërach w sztôłce bôta, bë przëzdrzec sã rozgwiôzdóm, rekóm, krabóm, pòmùchlóm, z jaczich jeden béł 7 kg cãżczi. A dali: Bùdzysz zapôlô lãpã w sztôłce kòtwë, wid wëdobiwô z céniô jadra stôrégò ôrtu – bawełniané, jaczich terôczas sã ju nie robi, merczi, hôczi na wãgòrze ë do łowieniô łososów. W nórce stoji kółkò do przëdzeniô bawełnë (…) A czej wlézemë dali: w jednym sztócëkù krëszkòwatô glaskùla zapôlô sã jak magnezjô, bënë ni miniatura nôwikszi nad Bôłtã rëbacczi hôwindżi dlô kùtrów we Wiôldżi Wsy.
W nym môłim mùzeùm są téż rozmajité nôrzãdła do łowieniô rëbów, bloczczi rãczny robòtë, klészczczi (rëbacczé jigłë), seczrë, szelczi do cygnieniô niewòdu, szrëce ë kasta ze szkùtë òjca Józefa Antonégò. Na jich przikładze Józef òpòwiôdô swòjim gòscóm ò rëbacczim rzemiãsle. Wszëtkò to dofùlowùją wiszącé pòd deką rëbacczé jadra, w jaczich zaplątóné są spreparowóné rëbë – pòmùchle, belonë a flądrë. Bôłtowé rëbë wëschłé ë wëpchóné pakùłama, jedne leżą w szklanëch gablotach, jakbë spiącë w wòdny tonie – jiné kòlibią sã na pòwrózkach, jakbë je smagôł mòrsczi wiéw. Do òbstroju jizbë Józef Bùdzysz wëzwëskôł nawetka gajdë bómów wëcygnionëch z mòrza. Dofùlowôł swòjã kòlekcjã bùdlama z bôtama ë żôglôczama. Dzél zebrónëch ekspònatów, a westrzód nich rekin, delfin, ògón rekina, płetwë egzoticznëch rëbów, fiszbinë, a nawetka mùszle, co jich nie naléze w Bôłce, dostôwôł w darënkù òd znajemëch dalekmòrsczich rëbôków. Bùdzysz z bùchą je pòkazëje. Ò wëstawie je gôdóné, żëje… wësnionym tłã do tëch òpòwiescy mòrsczich… Dlô jednëch czekawô je retrospektiwnô wëstawa marinisticznô, dlô jinëch zôs nôceniészim brzadã Bôłtu są rëbë. Wedle badérów, te wszëtczé zbiorë nie są mùzeùm, chòc w ti wielënie zachów, nalôzł bë so dlô se cos czekawégò kòżden historik. Są to żëwé etnograficzné jizbë pamiãcé, jaczé przekazywają wspòminczi ò lëdzach i faktach.
Cëtowóné dzéleczi są z artikla S. Pestczi, Budziszowe rozgwiazdy i pomeranki, „Dziennik Bałtycki”, nr 148 (9306) 23-24.06.1974.
Pòsłëchôj gôdczi z Józefã Bùdzyszã, jaczi òpòwiôdô ò swòjim mùzeùm
aùtór: Roman Klim, 1974 r., Narodowe Muzeum Morskie we Gduńskù
