Czile słów ò tradicyjnym rëbaczenim
Gòsce Môłégò Mùzeùm czãsto mielë leżnosc pòsłëchac òpòwiescy Józefa Bùdzysza, chtëren rozmieôł czekawò òpòwiadac ò robòce kaszëbsczich rëbôków. Në chto jak nié òn, praktik, rëbôk òd pòkòleniów, bë wiedzôł, na jaczich toniach rëbów szukac, czedë je łowic, a jaczé jadra do łowieniô wzyc...
Głównym ë czãsto jedinym spòsobã zarôbianiô lëdzy z Nordë bëło rëbaczenié. Temù chłopi zrzeszalë sã w maszoperie – jich spòdlecznym zajãcym bëło wespólné łowienié rëbów: łososów, wãgòrzów, sledzy ë szprotów. Kòżdô maszoperiô brała swòjã pòzwã òd nôzwëska, miono, czë przezwëska szëpra (szefa maszopów). W kaszëbsczich maszoperiach stanowiszcze to bëło erbòwóné pò òjcu. Do maszoperie nôleżôł ten, co chcôł. Kòżden rëbôk miôł òbòwiązk dostarczeniô rëbacczich nôrzãdłów – np. żaków na wãgòrze, dzélu niewòdu – jadra do łowieniô łososa. Kòżden maszop, dostôwôł za swòjã robòtã a wkłôd pasowny part. Wszëtcë mielë swój wzątk z zëskù – chlopi dostôwalë chlopsczi part, białczi – połowã chłopsczégò partu, dzecë ¼ partu. Téż gdowë a serotë dostôwałë swòje partë pò zmarłëch rëbôkach.
Czas łowieniô
Tradicyjné rëbaczenié na Kaszëbach òdbiwało sã zgódno z nôtërnym pòrządkã rodë. Bëłë trzë cządë łowieniô:
- zymkòwi – czas łowieniô łososów;
- latowò-jesénny – czas łowieniô wãgòrzów, sledzy, szprotów ë flądrów;
- zëmòwi – czas łowieniô pòd lodã wãgòrzów, a téż czas jachtë na zélińtë.
Miãso zélińtów bëło jedzenim postnym, jich skóra bëła òbzdobą dodomów a tranã kònserwòwóné bëłë przedmiotë ze skórë.
Ò mòrsczich toniach
Rëbôcë zrzeszony w maszoperiach łowilë rëbë na mòrsczich toniach, to je na apart wëznaczonëch łowiszczach Pùcczégò Wikù. W niejednëch kaszëbsczich wioskach tonie bëłë erbòwóné, biwało téż tak, że bëłë òne losowóné bez maszoperie, a jejich grańców mùszôł sã trzëmac.
Losowanié toni bëło baro wôżné, kò òd môla łowieniô zależało, czë łowitwa mdze bògatô.
Merczi
Rëbacczé nôrzãdła, taczé jak chòcbë pluta òd jadrów, bëłë céchówóné merkama, to je znakama, co je kòżden rëbôk miôł swój. Bez to mógł prosto nalezc gwôscëcela. Kòżden rëbôk miôł swój merk, jaczi béł erbòwóny. Młodi rëbôk do merka òjca abò starka dodôwôł swój element. Bez to nie bëło zmiłczi w ùstalenim gwôscëcela zagùbionégò nôrzãdła.
Merkama céchówóné bëłë téż bôtë a chëcze. Pòzwa merk wzãna sã òd niemiecczégò słowa Gemerk – jaczé òznôczało òsobisti a familiowi znak, jaczim céchòwało sã rozmajité zachë a bùdinkach.
Bôtë
Bez stalata kaszëbsczi rëbôcë łowilë na môłëch, bezdekòwëch, paczënowëch bôtach, na jaczich mógł jachac krótkò brzegù. Temù téż kòrzestalë òni le z môlowëch łowiszczów. Bëło to tak zwóné rëbaczenié kòlbrzegòwé.
W 80. latach XIX wiekù na Gduńsczim Pòmòrzim rozkòscérzëłë sã pòmòrénczi, to je wiôldżé, żôglowé rëbacczé bôtë z Zôpadnégò Pòmòrzégò. Stąd jich pòzwa òd kaszëbsczi pòzwë Zôpadnégò Pòmòrza – pòmarénk abò pòmòrénk.
Pòmòrénką 6-8 lëdzy mògło wëjachac nawetkã 20 mil mòrsczich dalek w mòrze. Tipiczny pòmòrénk béł do 9 métrów dłudżi a kòle 2,5 métrów szeroczi. Pierwòszno pòmòrénczi robioné bëłë le z dãbòwégò drzewa.
